Cup-Info

อาชีพในวงการกาแฟที่ไม่ใช่บาริสต้า ตั้งแต่ชาวไร่ คนคั่ว จนถึงช่างเครื่องชง

อาชีพในวงการกาแฟที่ไม่ใช่บาริสต้า ตั้งแต่ชาวไร่ คนคั่ว จนถึงช่างเครื่องชง
ที่มา: Wikimedia Commons

ชอบกาแฟมาก แต่ไม่แน่ใจว่าอยากยืนเทนมหลังบาร์ทุกวันหรือเปล่า แล้วในวงการนี้ยังมีงานอะไรให้ทำอีกบ้าง

คำถามนี้มีคำตอบมากกว่าที่คิด กาแฟหนึ่งแก้วผ่านมือคนหลายกลุ่มก่อนจะมาถึงเคาน์เตอร์ ตั้งแต่บนไร่ โรงแปรรูป โรงคั่ว ห้องชิม ไปจนถึงช่างที่ดูแลเครื่องให้ร้านเปิดได้ทุกเช้า แต่ละงานต้องการนิสัยและทักษะต่างกัน

งานทำอะไรเป็นหลักเหมาะกับคนแบบไหน
ชาวไร่และผู้แปรรูปปลูก ดูแลต้น เก็บผลเชอร์รี แปรรูปเป็นสารกาแฟชอบงานกลางแจ้ง อดทนกับฤดูกาล อยู่ใกล้พื้นที่ปลูก
คนคั่ว (โรสเตอร์)ควบคุมเครื่องคั่ว ปรับโปรไฟล์ ชิมเทียบแต่ละล็อตช่างสังเกต ชอบจดบันทึก ทนความร้อนและเสียงเครื่อง
ผู้ตรวจชิมคุณภาพชิมตามขั้นตอนมาตรฐาน ให้คะแนน แยกข้อบกพร่องลิ้นและจมูกละเอียด ชอบทำซ้ำอย่างเป็นระบบ
ผู้ฝึกสอนบาริสต้าสอนพื้นฐาน ฝึกพนักงานใหม่ วางมาตรฐานร้านชงเก่งแล้วและชอบอธิบาย ใจเย็นกับมือใหม่
ช่างซ่อมเครื่องชงติดตั้ง ซ่อม ล้างระบบ เปลี่ยนอะไหล่ชอบกลไกและไฟฟ้า ออกพื้นที่บ่อย แก้ปัญหาเฉพาะหน้า
ผู้ค้าสารกาแฟหาสารจากไร่ ประสานโรงคั่ว ดูแลการขนส่งและคุณภาพชอบเจรจา เดินทางได้ เข้าใจทั้งรสชาติและตัวเลข
เจ้าของร้านหรือกิจการเล็กบริหารร้าน คน ต้นทุน และลูกค้ารับความเสี่ยงได้ ทำได้หลายอย่างในคนเดียว

งานต้นน้ำ: จากต้นกาแฟถึงถุงเมล็ดคั่ว

งานบนไร่ไม่ได้มีแค่การปลูก การแปรรูปหลังเก็บเกี่ยว ไม่ว่าจะเป็นการล้าง ตาก หรือหมัก มีผลต่อรสชาติในแก้วมาก คนที่สนใจทางนี้มักเริ่มจากการไปช่วยงานในฤดูเก็บเกี่ยว ไปเรียนรู้กับเกษตรกรในพื้นที่ หรือทำงานกับกลุ่มวิสาหกิจที่รวบรวมผลผลิต

คนคั่วอยู่ตรงกลางระหว่างไร่กับร้าน งานจริงคือการทำซ้ำให้ได้ผลเดิมทุกครั้ง ทั้งจดอุณหภูมิ เวลา และสีเมล็ด แล้วชิมเทียบ หลายคนเริ่มจากการเป็นผู้ช่วยในโรงคั่วเล็กๆ ช่วยบรรจุ ชั่ง และทำความสะอาด ก่อนได้จับเครื่องจริง

ผู้ตรวจชิมคุณภาพหรือที่ในวงการมักได้ยินคำว่า Q grader เป็นงานที่ต้องฝึกชิมอย่างเป็นระบบและมักต้องผ่านการสอบเพื่อรับรอง ไม่ใช่แค่ชอบดื่ม แต่ต้องบอกได้ว่าสิ่งที่ชิมมีข้อบกพร่องแบบไหน และอธิบายให้คนอื่นเข้าใจตรงกัน

งานหลังบาร์ที่ไม่ได้ยืนชงทั้งวัน

ช่างซ่อมเครื่องชงเป็นงานที่ร้านกาแฟต้องพึ่งเสมอ เครื่องเอสเปรสโซ เครื่องบด และระบบกรองน้ำต้องดูแลเป็นระยะ คนที่ชอบกลไก ระบบไฟ และงานท่อจะไปได้ดี ทักษะช่างพื้นฐานเป็นตัวตั้งต้นที่ดี แล้วค่อยเรียนเฉพาะทางกับเครื่องแต่ละแบบจากตัวแทนหรือช่างรุ่นพี่

งานช่างเฉพาะทางแบบนี้มีหลักคล้ายกันในหลายสาย คือคนต้องการเสมอเพราะเครื่องต้องมีคนดูแล ใครที่ยังลังเลระหว่างเส้นทางช่างหลายแบบ อาจลองดูเส้นทางของคนที่อยากเริ่มอาชีพช่างติดตั้งและล้างแอร์เทียบกัน จะเห็นว่าพื้นฐานไฟฟ้า ความละเอียด และการคุยกับลูกค้าเป็นทักษะที่ใช้ร่วมกันได้

ผู้ฝึกสอนบาริสต้าส่วนใหญ่เคยชงมาก่อนหลายปี ถ้ายังไม่เคยทำงานหลังบาร์เลย ลองอ่านภาพงานจริงของคนที่ย้ายสายงานมาชงกาแฟก่อน เพราะการสอนต้องอาศัยประสบการณ์ที่สั่งสมมาจากตรงนั้น

งานที่ต้องคิดแบบธุรกิจ

ผู้ค้าสารกาแฟและเจ้าของกิจการต้องเข้าใจทั้งรสชาติ ต้นทุน และความเสี่ยง หลายคนเริ่มเล็กๆ จากการขายกาแฟในงานชั่วคราว ซึ่งเป็นสนามทดลองที่ดีก่อนลงทุนจริง การออกบูธกาแฟในตลาดนัดหรืองานอีเวนต์ช่วงสั้นๆสอนเรื่องการเตรียมของ การจัดคิว และการคุมต้นทุนได้เร็ว

ส่วนคนที่คิดจะซื้อสิทธิ์เปิดร้านจากแบรนด์ที่มีระบบอยู่แล้ว ควรอ่านเรื่องสิ่งที่ต้องไล่เช็กในสัญญาก่อนจ่ายค่าแฟรนไชส์ให้ละเอียด

เรื่องค่าเรียน ค่าตอบแทน และหลักสูตรรับรองของแต่ละงาน ต่างกันไปตามผู้จัดและช่วงเวลา ควรสอบถามจากสถาบันหรือผู้ประกอบการโดยตรง

ถ้าต้องเลือก ลองดูสามข้อนี้ ชอบอยู่กับคนหรืออยู่กับเครื่อง ชอบงานกลางแจ้งหรือในห้อง และพร้อมรับความเสี่ยงทางการเงินแค่ไหน ชอบคนและสอนได้ไปทางผู้ฝึกสอน ชอบเครื่องไปทางช่างหรือคนคั่ว ชอบกลางแจ้งไปทางไร่ พร้อมเสี่ยงค่อยคิดเรื่องค้าขายหรือเปิดร้าน