Cup-Info

โน้ตรสบนถุงกาแฟ เบอร์รี ดอกไม้ ช็อกโกแลต หมายความว่าอะไรทั้งที่ไม่ได้ใส่จริง

โน้ตรสบนถุงกาแฟ เบอร์รี ดอกไม้ ช็อกโกแลต หมายความว่าอะไรทั้งที่ไม่ได้ใส่จริง
ที่มา: Wikimedia Commons

คำว่าเบอร์รี ดอกไม้ หรือช็อกโกแลตบนถุงกาแฟเป็นคำเปรียบเทียบ ไม่มีใครใส่ผลไม้ ดอกไม้ หรือโกโก้ลงไปในเมล็ด คนคั่วหรือคนชิมแค่บอกว่ากาแฟถุงนี้ทำให้เขานึกถึงอะไร เหมือนเวลาเราบอกว่าข้าวหอมมะลิหม้อใหม่มีกลิ่นคล้ายใบเตย ทั้งที่ไม่มีใครหย่อนใบเตยลงไปในหม้อ

ที่เปรียบเทียบกันได้ เพราะในเมล็ดกาแฟมีสารให้กลิ่นจำนวนมาก บางส่วนเกิดตามธรรมชาติขณะที่ผลกาแฟเติบโตบนต้น บางส่วนเกิดตอนแปรรูป และอีกมากเกิดระหว่างคั่ว เมื่อความร้อนทำให้น้ำตาลและสารอื่นในเมล็ดเปลี่ยนรูป สารหลายตัวเป็นตัวเดียวกับหรือคล้ายกับที่พบในผลไม้ ถั่ว หรือดอกไม้ จมูกเราจึงจำได้ว่าคุ้นๆ

ก่อนชง: อ่านคำบนถุงให้เป็นแผนที่ ไม่ใช่ข้อสอบ

ร้านคั่วหลายแห่งใช้แผนภาพวงล้อรสชาติเป็นตัวช่วย มันเรียงจากกลุ่มใหญ่ตรงกลางไปหากลุ่มย่อยรอบนอก เช่น จากผลไม้ไปเป็นเบอร์รี แล้วแตกย่อยเป็นเบอร์รีชนิดต่างๆ มือใหม่ไม่ต้องจำวงล้อทั้งวง แค่รู้ว่ามีกลุ่มใหญ่ไม่กี่กลุ่มก็เริ่มได้แล้ว

ก่อนบด ลองดูว่าโน้ตบนถุงอยู่กลุ่มไหน ถ้าเขียนว่าเบอร์รีกับดอกไม้ ก็พอเดาได้ว่ารสจะสดและเปรี้ยวสว่าง ถ้าเขียนช็อกโกแลตกับถั่ว มักออกไปทางหวานนุ่มและขมนิดๆ โน้ตเหล่านี้สัมพันธ์กับระดับคั่วด้วย ใครเคยลองคั่วเมล็ดเองในกระทะที่บ้านจะเห็นเองว่าเมล็ดล็อตเดียวกัน หยุดไฟเร็วหรือช้าให้กลิ่นต่างกันมาก

แหล่งปลูกก็มีผล พื้นที่สูงที่อากาศเย็นมักทำให้ผลสุกช้าและสะสมรสได้ซับซ้อนขึ้น สภาพป่ารอบไร่ก็เกี่ยว อย่างเรื่องกาแฟที่โตใต้ร่มเงาไม้ใหญ่แทนการตากแดดทั้งวันก็เป็นอีกปัจจัยที่คนปลูกพูดถึงบ่อย

ระหว่างชงและจิบ: ใช้จมูกก่อน แล้วค่อยใช้ลิ้น

กลิ่นแรกมาตั้งแต่ตอนบด ลองดมผงกาแฟแห้งๆ สักครั้ง แล้วดมอีกทีตอนน้ำร้อนเพิ่งราดลงไป กลิ่นสองช่วงนี้มักต่างกัน บางคนจับโน้ตบนถุงได้ตั้งแต่ตรงนี้

ตอนจิบ ไม่ต้องพยายามหาคำว่าเบอร์รีให้เจอ ถามตัวเองแบบกว้างๆ ก่อน กาแฟแก้วนี้เปรี้ยวมากหรือน้อย หวานไหม ขมแบบไหน เนื้อบางเหมือนชาหรือหนาเหมือนนม เมื่อตอบได้แล้วค่อยถามต่อว่าเปรี้ยวแบบส้มหรือเปรี้ยวแบบผลไม้แดง การไล่จากใหญ่ไปเล็กแบบนี้ง่ายกว่าการเดาคำเจาะจงตั้งแต่แรก

สิ่งที่ช่วยได้มากคือชิมตอนร้อนแล้วรอให้อุ่นลงแล้วชิมอีกครั้ง กาแฟร้อนจัดกลบรสหลายอย่างไว้ พออุ่นลง ความหวานและกลิ่นผลไม้มักชัดขึ้น หลายคนบอกว่าเจอช็อกโกแลตตอนกาแฟเกือบเย็นแล้วด้วยซ้ำ

ถ้าชิมไปแล้วได้กลิ่นอย่างอื่นที่ถุงไม่ได้เขียน ก็ไม่ผิด การรับรู้รสต่างกันได้ตามประสบการณ์ อาหารที่กินเป็นประจำ และแม้แต่สภาพร่างกายวันนั้น คนที่โตมากับผลไม้ไทยอาจได้กลิ่นที่ตรงกับมะขามหรือลำไยมากกว่าเชอร์รี และนั่นเป็นคำอธิบายที่ใช้ได้เหมือนกัน

หลังดื่ม: จดสั้นๆ แล้วค่อยเทียบ

รสที่ค้างในปากหลังกลืนบอกอะไรได้อีกชั้น บางแก้วหวานค้างนาน บางแก้วจบสั้นและแห้งนิดๆ ลองจดคำสองสามคำไว้ในมือถือ เทียบกับโน้ตบนถุง แล้วเก็บไว้ดูตอนซื้อถุงถัดไป ไม่นานก็จะเห็นว่าตัวเองชอบกลุ่มไหน

ถ้ามีโอกาส ไปชิมกับคนที่รู้เรื่องจะเร็วขึ้นมาก การไปนั่งชิมกาแฟกับเจ้าของไร่บนดอยถึงที่ทำให้ได้ยินคำที่คนปลูกใช้อธิบายกาแฟของตัวเอง ซึ่งมักเป็นภาษาบ้านๆ ที่จำง่ายกว่าคำบนฉลาก

คนที่บอกว่าตัวเองชิมไม่เป็น มักไม่ได้ลิ้นแย่ แค่ยังไม่มีคำไว้เรียกสิ่งที่รู้สึก เรื่องนี้ไม่ได้เกิดกับกาแฟอย่างเดียว คนที่ยืนหน้าภาพวาดแล้วพูดว่าไม่รู้จะดูอะไรก็อยู่ในสภาพเดียวกัน หนังสือที่พาคนซึ่งคิดว่าตัวเองอ่านภาพวาดไม่ออกให้ค่อยๆ มองเห็นรายละเอียดก็ใช้วิธีคล้ายกัน คือให้คำศัพท์ไว้ใช้ก่อน แล้วความรู้สึกจะชัดขึ้นเอง