จากเชอร์รีกาแฟบนต้นถึงสารกาแฟ เก็บเกี่ยว ตาก และสีเมล็ดกันอย่างไร
15 ตุลาคม 2569

เสียงเมล็ดคั่วใหม่ไหลลงถาดพักเย็นในร้านดังกรอบแกรบคล้ายฝนเม็ดเล็กตกบนหลังคาสังกะสี กลิ่นหอมลอยไปทั่วร้าน แต่ก่อนจะมาถึงเสียงนั้น เมล็ดแต่ละเม็ดเคยเป็นผลสีแดงบนต้นมาก่อน และผ่านมือคนอีกหลายคู่ในไร่
เชอร์รีสุกไม่พร้อมกัน จึงต้องเก็บหลายรอบ
ผลกาแฟที่เรียกกันว่าเชอร์รีบนกิ่งเดียวกันสุกไม่พร้อมกัน บางลูกยังเขียว บางลูกแดงจัด บางลูกเริ่มเหี่ยวคล้ำ ไร่ที่เน้นคุณภาพจะเก็บด้วยมือ เลือกเฉพาะลูกที่สุกได้ที่ แล้วกลับมาเก็บซ้ำอีกหลายรอบตลอดฤดู งานนี้หนักและใช้แรงคนมาก ช่วงเก็บเกี่ยวของแต่ละพื้นที่ก็ต่างกันตามความสูงและสภาพอากาศ ไม่ได้ตรงกันทุกที่
ภาพคนทั้งหมู่บ้านลงแรงพร้อมกันในฤดูเก็บเกี่ยวคล้ายกับนาข้าวของไทย ใครเคยไปเห็นทุ่งข้าวสีทองของบุรีรัมย์ช่วงลงเคียว คงนึกภาพออกว่าช่วงนั้นเป็นช่วงที่เหนื่อยที่สุดและสำคัญที่สุดของปี
สามวิธีแปรรูปที่มักเห็นบนถุง
หลังเก็บมา เชอร์รีต้องผ่านการแปรรูปหรือโปรเซส เพื่อเอาเนื้อผลออกและทำให้เมล็ดแห้ง วิธีที่พบบ่อยมีสามแบบ
- Washed เอาเปลือกและเนื้อผลออกก่อน ล้างเมือกแล้วจึงตาก รสมักสะอาดและใส
- Natural ตากทั้งลูกจนแห้งแล้วค่อยแยกเปลือก รสมักมีความหวานแบบผลไม้สุกมากขึ้น
- Honey เอาเปลือกออกแต่เหลือเมือกบางส่วนติดเมล็ดไว้ตอนตาก รสอยู่กึ่งกลางระหว่างสองแบบแรก
“ลูกค้าถามบ่อยว่าโปรเซสไหนดีที่สุด เราตอบทุกครั้งว่าไม่มีแบบไหนเหนือกว่า แค่ให้รสคนละทาง ชิมเทียบกันสักสองถุงจะเข้าใจเร็วกว่าอ่านเป็นสิบหน้า”
— ตัวอย่างคำพูดแบบที่ได้ยินจากบาริสต้าหน้าเคาน์เตอร์บ่อยๆ ไม่ได้อ้างถึงบุคคลจริง
ชื่อโปรเซสเหล่านี้มักพิมพ์อยู่บนถุงคู่กับแหล่งปลูก ใครอยากอ่านถุงให้คล่อง ดูความหมายของข้อมูลแต่ละบรรทัดบนถุงเมล็ด ประกอบได้ และโปรเซสก็เป็นเหตุผลส่วนหนึ่งที่ทำให้ถุงกาแฟเขียนกลิ่นผลไม้หรือดอกไม้ทั้งที่ไม่ได้ใส่จริง
ตากบนลานหรือแคร่ยกสูง
การตากทำได้ทั้งบนลานปูน ผืนผ้าใบ หรือแคร่ยกสูงจากพื้น แคร่ยกสูงช่วยให้ลมพัดผ่านใต้เมล็ด แห้งสม่ำเสมอกว่าและลดโอกาสเปื้อนดิน คนในไร่ต้องเกลี่ยกลับเมล็ดเป็นระยะ และรีบเก็บเข้าที่ร่มเมื่อฝนตั้งเค้า ถ้าตากไม่ดี เมล็ดอาจขึ้นราหรือมีกลิ่นหมักเกินจนเสียรส
สีเมล็ดและคัดเม็ดเสีย
เมล็ดที่แห้งแล้วยังมีเปลือกแข็งที่เรียกว่ากะลาหุ้มอยู่ ต้องผ่านเครื่องสีเพื่อกะเทาะกะลาออก ได้เป็นสารกาแฟสีเขียวอมเทา จากนั้นคัดเมล็ดแตก เมล็ดดำ หรือเมล็ดที่แมลงเจาะทิ้งไป ขั้นนี้ทำทั้งกับอาราบิก้าและโรบัสต้า แม้สองสายพันธุ์จะปลูกต่างพื้นที่และให้รสคนละแบบ
ใครได้สารกาแฟมาลองคั่วเองที่บ้าน ให้ระวังเรื่องความชื้นเป็นพิเศษ สารกาแฟที่เก็บในถุงปิดทึบในที่ร้อนชื้นขึ้นราได้โดยไม่ทันสังเกต ถ้าได้กลิ่นอับหรือเห็นจุดขาวจุดเขียวบนเมล็ด อย่าเสียดาย ทิ้งไปทั้งถุง